Partizak

Category: Բանջարեղեն

  • Ժենգյալով հացի խոտերը

    Ժենգյալով հացի կանաչեղենի տեսականին կամ ժենգյալը կազմված է հետևյալ բույսերից.

    Աղբյուրը՝ Հովհ. Ազիզբեկյան “Ժենգյալով հաց”, Հեղինակային հրատարակություն, Երևան, 2017թ.

  • Պեպինո

    Պեպինոն (անգլ.՝  Pepino dulce, ռուս.՝ Дынная груша, լատ.՝ Solanum muricatum) մորմազգիների ընտանիքին պատկանող, հարավամերիկյան  մշտադալար թուփ է: Ունի ուտելի, քաղցր պտուղներ, որոնք իրենց գույնով ու բոուրմունքով դդումի են նման: Շատ է տարածված Պերույում, Չիլիում ու Նոր Զելանդիայում:

    Պեպինոն մինչև 1,5 մ բարձրությամբ, լավ ճյուղավորված, բազմամյա թուփ է: Հայաստանում պեպինո կարելի է աճացնել ջերմոցային պայմաններում կամ որպես միամյա բույս:  Որպես սենյակային բույս էլ պեպինոն լայն տարածում ունի:
    Ծաղիկները նման են կարտոֆիլի ծաղիկներին, իսկ ճյուղերն ու տերևները՝ պղպեղին:
    Պեպինոյի պտուղները տեսքով, չափսերով, գույնով ու որակով բավականին տարբերվում են միմյանցից: Շատ տեսակներն ունեն էկզոտիկ, վառ դեղին գույն՝ սղոցաձև մանուշակագույն զոլերով:
    Հասած պտղի հյութեղ միսը դեղին է կամ անգույն, իսկ համը քաղցրաթթվաշ: Թթվաշության աղբյուրը C վիտամինն է: Պեպինոն նաև հարուստ է կարոտինով, երկաթով, պեկտինային նյութերով, А, В1, В2 և РР վիտամիններով:
    Размножают пепино семенами и черенками. Проращивают их на увлажненных бумажных салфетках, закрыв прозрачными пакетами, в темноте при температуре 26-28 градусов. Проклюнувшие семена переносят в теплое светлое место. Когда семядоли раскроются, сеянцы пикируют.

    Բազմացումն ու խնամքը

    Но проще всего дынную грушу размножать укоренением черенков. Приживаются они хорошо, и плодоносить начинают раньше. Уход за рассадой такой же, как и за баклажанами. Рассаду из семян до конца февраля досвечивают по 16-18 ч. В отапливаемую теплицу рассаду высаживают с конца марта — 3 растения на 1 кв.м. Раз в неделю её подкармливают комплексными удобрениями. Полезна внекорневая подкормка разведенной молочной сывороткой (1:10)с раствором микроэлементов. Формировка обычно идет в один стебель. Для того чтобы завязались плоды, растения нужно слегка встряхивать.

    Կիրառումը

    Ճապոնացիներն ու հարավամերիկացիները պեպինոյից մրգային սալաթներ և աղանդերներ են պատրաստում: Նոր Զելանդիայում եփում են ապուրներ, սոուսներ, մատուցում են մսի, ձկան և այլ ծովային կենդանիների հետ: Բացի այդ, պեպինոն կարելի է չորացնել, սառեցնել, պահածոյացնել, թթու դնել, եփել մուրաբա, կոմպոտ, ջեմ:

    Հղումներ

  • Ցրտադիմացկուն բանջարեղեն

    Ցրտադիմացկուն բանջարեղենը կարելի է բաժանել երկու խմբերի՝ չափավոր և խիստ դիմացկունների:
    Չափավոր դիմացկուն են այն տեսակները, որոնք կարող են դիմանալ կրկնվող թույլ (-1.1° – 0° C) ցրտահարություններին:

    • Ճակնդեղ, Beets, Свекла
    • Չինական կաղամբ, Chinese cabbage, Китайская капуста
    • Ծաղկակաղամբ, Cauliflower, Цветная капуста
    • Նեխուր, Celery, Сельдерей
    • Collards
    • Կանաչ սոխ, Green onions, Лук зеленный
    • Կարտոֆիլ, Potatoes, Картофель
    • Մանանեխ, Mustard, Горчица
    • Վայրի գազար, Parsnips, Пастернак
    • Բողկ, Radishes, Редька
    • Սինձ, Salsify, Козлобородник
    • Սպանախ, Spinach, Шпинат
    • Շվեյցարական մանգոլդ, Swiss chard, Мангольд

    Խիստ դիմացկուն են այն տեսակները, որոնք կարող են դիմանալ մինչև -6,7° ցրտին:

    • Կաղամբ, Cabbage, Капуста
    • Բրքուկ, Broccoli, Брокколи
    • Բրյուսելյան կաղամբ, Brussels sprouts, Брюссельская капуста
    • Գազար, Carrots, Морковь
    • Kale, Кудрявая капуста, Brassica oleracea var. sabellica
    • Պրաս, Leeks, Лук порей
    • Գոնգեղ, Rutabagas, Брюква
    • Շաղգամ, Turnips,  Репа

  • Կիսաստվերում աճող բանջարեղեն

    Նվազագույնը 5 ժամ արևի դեպքում

    Բրոկկոլի
    Broccoli
    Брокколи

    Ծաղկակաղամբ Cauliflower
    Цветная капуста

    Բրյուսելյան կաղամբ
    Brussels sprouts
    Брюссельская капуста

    Պեկինյան կաղամբ
    Пекинская капуста

    Սոխ
    Onion
    Лук

    Նվազագույնը 4 ժամ արևի դեպքում

    Լոբի
    Фасоль

    Ոլոռ
    Peas
    Горох

    Ճակնդեղ
    Beets
    Свекла

    Գազար
    Carrot
    Морковь

    Նեխուր
    Celery
    Сельдерей

    cabbage1

    Կաղամբ
    Cabbage
    Капуста

    Գոնգող
    Rutabaga
    Брюква

    Ծնեբեկ
    Asparagus
    Спаржа

    Արուգուլա
    Rocket salad, Arugula
    Руккола

    Հազար
    Leaf Lettuce
    Латук

    Սպանախ
    Spianch
    Шпинат

    Rheum2

    Խավարածիլ
    Rheum
    Ревень

    Սամիթ
    Dill
    Укроп

    Մաղադանոս
    Parsley
    Петрушка

    Թրթնջուկ
    Rumex
    Щавель

    Ծովաբողկ
    Horseradish
    Хрен

    Նվազագույնը 3 ժամ արևի դեպքում

    Համեմունքային խոտեր Пряные Травы

    sinapis-arvensis

    Մանանեխ
    Sinapis
    Зелень Горчицы

    Cress
    Кресс

    Բողկ
    Radishes
    Редис

    Շվեյցարական մանգոլդ
    Swiss chard
    Мангольд

    Collards

    Endive

    TIPS FOR GROWING VEGETABLES IN SHADE:

    • Choose vegetables and herbs adapted to shade; don’t try to grow crops that demand full sun.
    • Start crops for shady gardens indoors to speed harvest; germination and early seedling growth can begin under optimal conditions before transplanting to the shady site.
    • Expect slower maturation of crops and scale down expectation of size and yield.
    • Pruning away low tree branches and thinning out high branches will allow more sunlight to reach the garden.
    • Painting nearby walls or fences white will allow more light to bounce into the garden. Light colored paving on driveways or sidewalks adjacent to the shaded gardens will reflect more light.
    • Grow crops in containers so that they can be moved into sunny spots as the seasons change.

    ADVANTAGES OF GROWING VEGETABLES IN SHADE:

    • Leafy crops grown in partial shade will be succulent and free of bitter taste.
    • A partially shaded garden can allows for a longer growing period for cool-season crops.
    • Afternoon shade protects crops from the hot summer sun.

  • Ավելուկ

    Ավելուկը (թրթնջուկ, թթվաշ, անգլ.՝ Horse sorrel, ռուս.՝ Конский щавель, լատ.՝ Rumex confertus) մատիտեղազգիների (հնդկացորենազգիներ) ընտանիքի միամյա, երկամյա և բազմամյա խոտաբույսերի և թփերի ցեղ է։ Հայտնի է մոտ 150, Հայաստանում՝ 12 տեսակ՝ ավելուկ սովորական (Rumex acetosa) կամ թթվաշ, ավելուկ գանգուր (Rumex crispus), ավելուկ ալպիական (Rumex alpinus), ավելուկ ավելուկանման (Rumex acetoselloides), թրթնջուկ փոքր (Rumex acetosella) և այլն։
    Տարածված է Հայաստանի գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է մարգագետիններում, նոսրանտառներում, թփուտներում, անտառեզրերիև, լեռնալանջերին, գետափերին, խոնավ վայրերում և այլն։ Աղբոտում է աշնանացան և գարնանացան մշակաբույսերի դաշտերը, խոտհարքները, արոտավայրերը։
    Պարունակում է աղաղանյութեր, վիտամիններ, թթուներ, սապոնիններ, ներկանյութ և այլն։ Ավելուկն օգտագործում են ժողովրդական բժշկության մեջ դիզենտերիայի, լյարդի հիվանդությունների, մարսողության խանգարման ժամանակ և սննդի մեջ (թարմ, չորացրած)։
    Ըստ համի՝ ավելուկը լինում է դառը եւ քաղցր։

    Հղումներ

  • Ինչպես լոլիկի լավ բերք ստանալ

     

     

  • Խավարածիլ

    Խավարածիլ (անգլ.՝ Rhubarb, ռուս.՝ Ревень, լատ.՝ Rhéum): Հնդկացորենազգիների ընտանիքին պատկանող բույսերի ցեղ է։ Խոշոր բազմամյա խոտաբույսեր են՝ հզոր արմատներով։

    Կենսբանական նկարագիր

    Ծաղկակիր ցողունի բարձրությունը 1, 5 – 2, 0 մ է, մերձարմատային տերևները խոշոր են՝ հաստ, մսալի, հյութալի տերևակոթուններով։ Ծաղկաբույլը հուրան է կամ հասկիկ, ծաղիկները՝ երկսեռ, երբեմն միայն արական, պտուղը՝ թևավոր սերմիկ։ Հայրենիքը Հարավ-Արևելյան Ասիան է, Հյուսիսային Մոնղոլիան, Հյուսիսային Չինաստանը, Ալթայը, Սիբիրը։ Հայտնի է մոտ 30 տեսակ (այլ աղբյուրներով՝ 49)։

    Տեսակներ

    Խավարածիլի որոշ տեսակներ մշակվում են որպես բանջարային, դաբաղային, դեղորայքային բույսեր։ Սննդի մեջ օգտագործվում են տերևակոթունները, որոնք սննդարար են, պարունակում են մինչև 2, 5% շաքարներ, 3, 5% օրգանական թթուներ, կալիումի, կալցիումի, ֆոսֆորի, մագնեզիումի աղեր և վիտամիններ։ Խավարծիլից պատրաստում են կոմպոտ, կիսել, մուրաբա, ջեմ, գինի։ Խավարածիլը ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում է աղիքների, լյարդի հիվանդությունների բուժման համար, ինչպես նաև որպես հակացինգային միջոց (արմատները)։
    Մշակության մեջ առավել տարածված են 4 տեսակի խավարածիլեր՝

    • սովորական (լատ.՝ Rheum undulatum),
    • կոմպակտ (լատ.՝ Rheum compactum),
    • պատվաստային (Rheum rhaponticum),
    • ցածրաճ (լատ.՝ Rheum nanum)։

    Ցրտադիմացկուն, խոնավասեր բույս է, լուսասեր չէ։ Բազմացվում է սերմերով, ինչպես նաև վեգետատիվ ճանապարհով՝ մայր թփի բաժանմամբ։ Բերքատվությունը՝ 300-400 ց/հա։ Հայաստանում կարելի է մշակել գյուղատնտեսական բոլոր գոտիներում։

     Հղումներ

  • Սամիթ

    Սամիթը (անգլ.՝ Dill, ռուս.՝ Укроп, լատ.՝ Anethum graveolens) նեխուրազգիների ընտանիքին (Apiaceae) պատկանող միամյա տերևաբանջար է։ Օգտագործվում է որպես թարմ կանաչի, որպես համեմունք՝ վարունգի և այլ թթուների մեջ, իսկ ձմռանը կերակուրների մեջ օգտագործվում է չորացված սամիթը։

    Սամիթի հայերեն այլ անվանումներն են՝ բաղբակ, տերաթողիկ, տերաղոթի:

    Սամիթը կարող է դիմանալ մինչև -4 աստճան ցրտին, այնպես որ ցանել կարելի է վաղ գարնանը՝ ձնհալից անմիջապես հետո: Սերմերը կարող են ծլել օդի +3°C ջերմաստիճանին, իսկ աճի համար օդի ամենահարմարավետ ջերմաստիճանայինտիրույթը +15…+20°C է:

    Հղումներ

  • Որքան արև է պետք կանաչեղեն աճեցնելու համար

    Անունը Տեղի լուսավորվածությունը
    Արև Արև Արև
    6 ժամ և ավելի 4-6 ժամ 2-4 ժամ
    Անանուխ
    (Mint, Мята, Méntha)    		 + +
    Անիսոն
    (Anise, Анис обыкновенный, Pimpinella anisum)
    Զոպա
    (Hyssop, Иссоп, Hyssopus)
    Ճարճրուկ (Rocket salad,
    Руккола, Eruca sativa)    		 +
    Բորաժ
    (Borage, Бораго,     Borago)    		 +
    Դաղձ
    (Mentha, Мята, Méntha)
    Դանդուռ
    (Purslane, Портулак, Portulaca)
    Դափնի
    (Bay, Лавр, Laurus nobilis)    		 + +
    Եղեսպակ
    (Sage, Шалфей, Sālvia officinālis)    		 +
    Թարխուն
    (Tarragon, Эстрагон, Artemísia
    dracuncúlus)    		 + +
    Խավարածիլ (Rheum, Ревень, Rheum)
    Խնկենի
    (Խնկածաղիկ, Oregano, Душица, Origanum) 
    Խնկունի
    (Հազրեվարդ, Rosemary, Розмарин, Rosmarinus)
    Ծիթրոն
    (Savory, Чабер, Satureja)
    Կերբելուկ (Chervil,
    Кервель, Anthriscus cerefolium)    		 +
    Կորեական նանա-Korean
    mint-Корейская мята-Agastache rugosa
    Համեմ, գինձ (Coriander,
    Кориандр, Coriandrum sativum)    		 + +
    Ղանձիլ (Черемша, Ramsons, Allium
    ursinum    )
    Մաղադանոս
    (Parsley, Петрушка, Petroselínum)    		 + +
    Մանանեխ (Mustard, Горчица
    салатная, Brassica
    juncea    )
    Մեղվախոտ
    (Lemon balm, Мелисса, Melissa officinalis)
    Նեխուր
    (Apium, Cельдерей, Apium)
    Ուրց
    (Thyme, Тимьян, Thymus)
    Չաման (Քիմիոն,
    Caraway, Тмин, Carum)
    Պերիլա
    (Perilla, Перилла, Perilla    )    		 +
    Ռեհան
    (Basil, Базилик, Ocimum basilicum)    		 +
    Սամիթ (Dill,
    Укроп, Anéthum)    		 +
    Սպանդ
    (Rue, Рута, Ruta)
    Սոխ կտրող, սեզատերև
    (Chives, Шнитт-лук, Allium schoenoprasum)    		 + +
    Սուսամբար (Majoram,
    Майоран, Origanum majorana)    		 +

  • Նեխուր

    Նեխուրը (անգլ.՝ Celery, ռուս.՝ Сельдерей, լատ.՝ Apium)  նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի միամյա կամ երկամյա խոտաբույսերի մոնոտիպ ցեղ է: Հայտնի է նաև քարավուզ անվամբ:
    Հայաստանում հայտնի է մեկ տեսակ՝ նեխուր բուրավետ (Apium graveolens), որն ունի 3 տարատեսակ՝ տերևային, արմատային և տերևակոթունային։ Հայաստանում, որպես համեմունքային բույս, մշակվում է տերևային նեխուրը։
    Նեխուրը դեղաբույս է. պարունակում է վիտամիններ C, PP, B1, B2, շաքարներ, եթերայուղ, կալիումի, կալցիումի, ֆոսֆորի աղեր և այլն: Բժշկության մեջ կիրառվում է հևոցի և շնչառական ուղիների այլ հիվանդությունների ժամանակ։ Օգտագործվում է նաև տարբեր ճաշատեսակների, թթուների, պահածոների մեջ։

    Հղումներ